ژاپن کشوری است با فرهنگی منحصر بهفرد که هزاران سال تاریخ، سنت، فلسفه و نوآوری را همزمان در خود جای داده است. فرهنگ این کشور، نتیجهٔ تعامل عمیق میان سنتهای باستانی، ارزشهای مذهبی، ارتباط با طبیعت و تأثیرات نوین جهانی است. در ژاپن، هر جنبهای از زندگی عادی از رفتار اجتماعی و آداب معاشرت گرفته تا غذا خوردن و کار کردن دارای معنای فرهنگی خاصی است که ریشه در تاریخ، فلسفه و دیدگاه ژاپنیها نسبت به جهان دارد. با ما در مای تور بمانید. چرا که آگاهی از این فرهنگ باعث لذت بیشتر تور ژاپن مای تور میشود.
زمینه تاریخی و فلسفی فرهنگ ژاپن
فرهنگ ژاپن محصول هزاران سال تکامل است. تأثیر فرهنگهای دیگر از چین، کره و، در دورههای مدرن، غرب، در شکلگیری این فرهنگ نقش داشته است. در دوران باستان، تأثیر فلسفه و مذهب شینتو و بودایی بر ارزشهای اخلاقی و رفتار اجتماعی بسیار عمیق بوده و همچنان در زندگی مردم ژاپن دیده میشود.
شینتو که دین بومی ژاپن محسوب میشود، به طبیعت، پاکی و ارتباط انسان با عناصر طبیعی اهمیت ویژهای میدهد. بسیاری از رسوم و جشنها در ژاپن ریشه در آیینهای شینتویی دارد، از جمله تقدیس طبیعت و مراسمی که برای خوشیمنی برگزار میشود.
بوداییسم نیز که از چین به ژاپن منتقل شد، تأثیر عمیقی بر ادبیات، هنر، معماری، فلسفه و حتی شیوه دید ژاپنیها نسبت به زندگی و مرگ داشته است. در کنار اینها، فلسفههای گروهگرایی و نظم اجتماعی از ارزشهای کنفوسیوسی نیز در فرهنگ ژاپن حضوری قدرتمند دارند.
ارزشهای بنیادین در فرهنگ ژاپنی
احترام و ادب
احترام یکی از اصلیترین ستونهای فرهنگ ژاپن است. در تعاملهای روزمره، احترام عمیق به دیگران چه خانواده، چه همکار، چه غریبه همیشه قابل مشاهده است. این احترام غالباً از طریق تعظیم کردن (bowing) نشان داده میشود که میزان زاویهٔ خم شدن سر، درجهٔ احترام را تعیین میکند.
وقتی با فردی ملاقات میکنید، این تعظیم میتواند بین ۱۵ تا ۴۵ درجه باشد، که مقدار بیشتر آن نشاندهندهٔ احترام عمیقتر است.
نظم، وقتشناسی و مسئولیتپذیری
نظم و وقتشناسی از اصول اساسی رفتار اجتماعی ژاپنیهاست. در این فرهنگ، دیر رسیدن نه تنها بیادبی است، بلکه توهینی به وقت و احترام دیگران محسوب میشود. در مدرسه، محل کار، حملونقل عمومی یا ملاقاتهای رسمی هر جا که باشید پایبندی به زمان اهمیت بسیاری دارد.
گروهگرایی به جای فردگرایی
در فرهنگ ژاپن، گروه اهمیت بیشتری نسبت به فرد دارد. همکاری، اتحاد و هماهنگی جمعی در محیط کار، خانواده، مدارس و جامعه اهمیت ویژهای دارد و نشاندهندهٔ ارزشهای سنتی ژاپنی است.
پاکیزگی و بهداشت
ژاپنیها به پاکیزگی توجه زیادی میکنند. شهرهای ژاپن از لحاظ نظافت شهری و رفتارهای بهداشتی در سطح بسیار بالایی قرار دارند. حتی در مواقع بیماری، بسیاری از افراد بهطور خودخواسته ماسک میزنند تا دیگران را از خطر انتقال بیماری محافظت کنند.
آداب و معاشرت: قواعد رفتاری در زندگی
تعظیم (Ojigi)
همانطور که گفته شد، تعظیم کردن یکی از بارزترین آداب معاشرت ژاپن است. این رفتار نه فقط خوشآمدگویی بلکه نشانهٔ احترام، قدردانی و حتی پوزشطلبی است. میزان تعظیم بسته به موقعیت اجتماعی و عمق احترام متفاوت است.
درآوردن کفش در خانه
ورود با کفش به خانه معمولاً ممنوع است و کفشها باید در ورودی رها شوند. علت این رسم هم به احترام به محیط خانه و نماد پاکیزگی بازمیگردد.
سیزا: نشستن سنتی
«سیزا» روش سنتی نشستن در ژاپن است که در موقعیتهای رسمی یا سنتی مشاهده میشود. این حالت به معنای نشستن روی زانوها با پاهای جمعشده است و نشانهٔ ادب و توجه به آداب زیرکانهٔ فرهنگی است.
رفتار در مترو و اماکن عمومی
ژاپنیها در اماکن عمومی سعی میکنند کمترین سر و صدا را داشته باشند. صحبت با صدای بلند یا مکالمهٔ تلفنی در مترو نشانهٔ بیادبی تلقی میشود و حتی برای احترام به دیگران خودبهخود رعایت میشود.
همینطور فلسفه ای در ژاپن وجود دارد که برای یافتن معنا در زندگی از طریق علاقه، مهارت، نیاز جامعه و درآمد است که به آن ایکیگای میگویند.
فرهنگ غذایی: آداب سفره و خوردن غذا
غذا در ژاپن بیش از آنکه تنها نیاز جسمی باشد، بخشی از فرهنگ و هنر است. رژیم غذایی ژاپنیها بر اساس احترام به مواد خام، فصول سال و زیبایی در ترتیب و ارائه غذاها ساخته شده است.
عبارات آداب غذا
قبل از شروع غذا گفتن «Itadakimasu» و بعد از غذا گفتن «Gochisousama» – هر دو نشانهٔ سپاسگزاری از غذا، تهیهکنندگان و طبیعت است.
چوبغذاخوری و قوانین استفاده
در ژاپن استفاده از چوبغذاخوری (هاشی) بخشی از سنت غذایی است. قرار دادن نادرست چوبها، فرو کردن آنها در غذا یا عبور دادن غذا بین چوبغذاخوریها نشانهٔ بیادبی است.
آداب ریختن نوشیدنی
در مهمانیها و اجتماعات، ریختن نوشیدنی برای فرد کناری خود، نشانهی قدردانی و احترام محسوب میشود. بین همکاران، این عمل میتواند راهی برای گفتن «خسته نباشید» نیز باشد. هنگام ریختن نوشیدنی، حتماً بطری را با دو دست نگه دارید. زمانی که برای شما نوشیدنی ریختند، فراموش نکنید که لیوان خود را با دو دست بالا بیاورید.
آداب خیلی خاص: هورت کشیدن
در بسیاری از فرهنگها هورت کشیدن در جمع بیادبانه تلقی میشود، اما در ژاپن هنگام خوردن نودلها هورت کشیدن نشانهٔ لذت بردن از غذاست و نه تنها بیادب نیست، بلکه پذیرفته شده است.
خانواده، تحصیل و نقش اجتماعی
اخانواده
خانواده در فرهنگ ژاپنی پایه و اساس زندگی اجتماعی است. احترام به اعضای خانواده، حفظ اسرار خانوادگی و توجه به رابطهٔ والدین و فرزندان اولویت دارد.
تحصیل و انضباط
نظام آموزشی ژاپن بر انضباط، همکاری و مسئولیتپذیری تاکید دارد. دانشآموزان در کنار درس خواندن، در نظافت مدرسه، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نقش فعال دارند که این امر بخشی از تربیت فرهنگیشان است.
دین و اعتقادات فرهنگی
بسیاری از ژاپنیها در مراسم مذهبی شرکت میکنند، حتی اگر مذهبی رسمی نباشند. شینتو، بوداییسم و حتی عناصری از مسیحیت در زندگی فرهنگ ژاپنی دیده میشود، اما بخش اعظم این باورها با فرهنگ ترکیب شده و بیشتر ارزشهای اخلاقی و اجتماعی را شکل میدهد.
جشن شکوفههای گیلاس
مگر میشود از ژاپن سخن گفت و به جشن شکوفههای گیلاس این دیار نپرداخت؟ این جشن که شهرتی جهانی دارد، در فصل بهار و با باز شدن شکوفهها آغاز میشود درست مانند یک بهشت واقعی میماند که با زیباییهایش هوش از سر هر بازدیدکنندهای میبرد. ساکورا محبوبترین نوع درخت گیلاس در ژاپن است که همچون یک تابلو رنگ و بوم هوش از سر هر گردشگری میبرد و تماشایی است. بد نیست بدانید که تاریخچه جشن شکوفههای گیلاس به 1000 سال قبل برمیگردد، زمانی که اشراف در باغهای خوب به تماشای شکوفهها مینشستند و تحت تاثیر آواز و اشعار هنرمندان لحظاتی رویایی را رقم میزنند. اولین شکوفههای گیلاس در تاریخ 18 مارس در جزیره شیکوکو باز میشوند و اگر دوست دارید تا شاهد این همه زیبایی خارقالعاده باشید، باید این تاریخ را برای سفر به ژاپن انتخاب کنید.
جشن سال نو
یکی دیگر از مهمترین آداب و رسوم مردم کشور ژاپن جشن سال نو است که گردشگران خارجی زیادی را به سمت خود میکشاند. این فستیوال بهیادماندنی در ۳۱ دسامبر و هماهنگ با سال نو میلادی آغاز میشود و بین خانوادههای ژاپنی اهمیت بسزایی دارد. در این ایام بزرگترها به بچههای کم سن و سال هدیه میدهند و در کنار یکدیگر به صرف رشته فرنگی یا سوبا میپردازند. همچنین با خواندن نیایش صبحگاهی توسط امپراطور ژاپن رسما سال نو شروع میشود و ژاپنیها آغاز سال خود را جشن میگیرند
هنر، نمادها و آداب سنتی
ژاپن دارای هنرهای منحصر بهفردی است که بازتابدهندهٔ زیباییشناسی ژاپنی و فلسفهٔ زندگی آنهاست. از جمله:
مراسم چای
مراسم چای ژاپنی یکی از آیینهای عمیق فرهنگی است که بر اهمیت توجه، نظم و احترام به لحظهٔ حال تاکید میکند.
نقاشی، سفالگری و صنایع دستی
سفالگری و صنایع دستی در ژاپن قدمتی هزاران ساله دارد و نه فقط هنر بلکه نمادی از ارتباط انسان با طبیعت، زیبایی و سادگی است.
نمایشهای سنتی (مثل نُه)
نُه یکی از کهنترین هنرهای نمایشی ژاپن است که با استفاده از ماسک، حرکت و موسیقی اجرا میشود و بازتاب دهندهٔ مفاهیم عمیق فلسفی است.
لباس های ژاپن
کیمونو؛ نماد اصلی پوشش ژاپنی
کیمونو شناختهشدهترین لباس سنتی ژاپن است. طراحی ساده اما حسابشدهٔ آن، روی خطوط صاف، پارچههای طبیعی و رنگهای کنترلشده تمرکز دارد. نوع کیمونو، جنس پارچه و حتی نقشها، پیام مشخصی منتقل میکند:
-
کیمونوی آستینبلند برای دختران مجرد
-
کیمونوی سادهتر برای زنان متأهل
-
کیمونوی رسمی با نقشهای محدود برای مراسم خاص
پوشیدن کیمونو قوانین مشخص دارد؛ جهت بستن، ترتیب لایهها و نوع کمربند همه معنا دارند. ژاپنیها این قوانین را جدی میگیرند و اشتباه در پوشیدن، بیدقتی فرهنگی محسوب میشود.
اُبی؛ عنصر کلیدی در پوشش
اُبی همان کمربند پهن کیمونو است که نقش کاربردی و زیباییشناسانه دارد. نحوهٔ بستن اُبی جایگاه اجتماعی و رسمی یا غیررسمیبودن لباس را مشخص میکند. در برخی سبکها، بستن اُبی خودش یک مهارت تخصصی به حساب میآید.
یوکاتا؛ لباس روزمره و فصلی
یوکاتا نسخهٔ سادهتر و سبکتر کیمونو است که معمولاً در تابستان، جشنها و اقامتگاههای سنتی استفاده میشود. یوکاتا راحت، کاربردی و کمهزینهتر است و بیشتر برای استفادهٔ عمومی طراحی شده.
لباسهای مردانه سنتی
مردان ژاپنی در موقعیتهای رسمی از ترکیب هاکاما و کیمونو استفاده میکنند. هاکاما نوعی شلوار چیندار است که ریشه در پوشش ساموراییها دارد و حس نظم، وقار و اقتدار را منتقل میکند.
فرهنگ کار و اقتصاد اجتماعی
ژاپنیها به کار سخت، تعهد بالا و اخلاق حرفهای مشهور هستند. روحیهٔ همکاری، احترام به سلسلهمراتب، تعهد به وظیفه و دقت در جزئیات از ویژگیهای بارز فرهنگ کار در ژاپن هستند که در صنایع فناوری و تولیدی این کشور نیز تجلی یافته است.
نتیجهگیری فرهنگ ژاپن
فرهنگ ژاپن یک هارمونی پیچیده از اصول سنتی و ارزشهای مدرن است. احترام، نظم، پاکیزگی، همکاری و توجه به جزئیات در همهٔ ابعاد زندگی دیده میشود. ژاپنیها توانستهاند سنتهای باستانی را حفظ کنند و در عین حال در عصر تکنولوژی و جهانیشدن پیشرفت کنند. این تعادل میان سنت و نوآوری، فرهنگ ژاپن را برای جهان جذاب و قابل احترام ساخته است.
